 |  |  |  |  |  |
Związek pomiędzy społeczną odpowiedzialnością a wynikami finansowymi przedsiębiorstw
W swojej pracy M.L. Pava i J. Krausz podsumowali wyniki 21 badań empirycznych, których celem było zbadanie kierunku i stopnia, w jakim społeczna odpowiedzialność wpływa na rentowność przedsiębiorstw. Badania te były prowadzone przez okres ponad 20 lat, począwszy od lat 70. Opierały się one na długookresowych wynikach 53 firm, które zostały sklasyfikowane przez Council on Economic Priorities jako społecznie odpowiedzialne. Następnie przedsiębiorstwa te porównano do pozostałych, podobnych pod względem wielkości i branży, ale nie spełniających społecznych oczekiwań.
Mimo wspomnianych różnic metodologicznych, w przeprowadzonych badaniach na plan pierwszy wysuwała się ta sama konkluzja. Firmy uważane za społecznie odpowiedzialne osiągały wyniki lepsze lub przynajmniej nie gorsze niż te, niesklasyfikowane jako odpowiedzialne społecznie. Jako że zaangażowanie społeczne wiąże się zazwyczaj z dodatkowymi kosztami i powinno negatywnie wpłynąć na rentowność przedsiębiorstwa, autorzy nazwali to zjawisko „paradoksem kosztu społecznego”.
Na 21 przeprowadzonych badań, 12 z nich wskazywało na wyraźny pozytywny związek pomiędzy społeczną odpowiedzialnością biznesu a wynikami finansowymi, 1 badanie pokazywało wynik negatywny, natomiast 8 z nich nie pozwalało na dostrzeżenie jednoznacznej wyraźnej zależności pomiędzy tymi zjawiskami. Na podkreślenie zasługuje fakt, że w poszczególnych badaniach nie dominowała jedna powtarzająca się ciągle zmienna. 9 badań odwoływało się do odpowiedzialności przedsiębiorstwa względem środowiska naturalnego, 6 kolejnych za punkt odniesienia przyjęło niezależne rankingi społecznej reputacji, pozostałe odnosiły się do stosunku zarządu wobec społecznej odpowiedzialności czy nawet chociażby inwestycji w Południowej Afryce.
Badania te nie były również jednolite pod względem ram czasowych i obejmowały okres od kilku miesięcy do 10 lat. Poszczególni badacze stosowali także różne współczynniki w celu zmierzenia wyniku przedsiębiorstwa, od wskaźników typowo finansowych jak np. zysk księgowy czy długookresowy wzrost wartości akcji do tych, opartych ma kryteriach rynkowych bądź mieszanych.
Po przeanalizowaniu rezultatów wszystkich badań, kolejnym krokiem było objaśnienie przyczyn takich wyników. Interpretacja ich nie jest jednak jednoznaczna, dlatego M.L. Pava i J. Krausz sformułowali 5 możliwych wyjaśnień tego zjawiska:
Hipoteza 1: Firmy społecznie odpowiedzialne nie wykazują zasadniczych różnic w porównaniu z pozostałymi przedsiębiorstwami.
Pierwsza teoria, jaką można by sformułować na podstawie wyników przeprowadzonych badań jest taka, iż nie ma wyraźniej różnicy pomiędzy organizacjami odpowiedzialnymi i nieodpowiedzialnymi społecznie. Autorzy wysuwają tezę, iż tak naprawdę nie ma obiektywnych kryteriów, które odróżniałyby te dwie grupy przedsiębiorstw. Poniekąd wiąże się to z trudnościami, jakie stwarzało pod koniec XX wieku pozyskiwanie informacji o społecznym zaangażowaniu przedsiębiorstw. W chwili obecnej argumentacja ta wydaje się tracić na znaczeniu, jako że firmy coraz częściej publikują swoje dokonania w tej dziedzinie za pomocą różnych raportów, coraz częściej też mówi się o dobrych praktykach przedsiębiorstw.
Hipoteza 2: Badania na temat związku pomiędzy społeczną odpowiedzialnością a wynikami finansowymi przedsiębiorstw nie zostały do tej pory przeprowadzone w sposób rzetelny i nie dostarczyły jednoznacznych wyników.
Zgodnie z tą tezą, wprawdzie istnieją różnice w wynikach przedsiębiorstw odpowiedzialnych społecznie, jednakże do tej pory nie przeprowadzono żadnych kompleksowych badań wyjaśniających naturę tej zależności. Autorzy kolejnych badań zarzucali swoim poprzednikom błędy metodologiczne, zbyt krótki okres objęty badaniem, lub niedostateczną wielkość próby badanych przedsiębiorstw. Pod wątpliwość stawiano również wskaźniki użyte do badania tego związku. Wiele amerykańskich badań odwoływało się np. do rankingów przeprowadzanych przez magazyn Fortune na temat społecznej reputacji firm. Jednakże z 8 atrybutów stosowanych do oceny reputacji firmy, tylko dwa z nich bezpośrednio dotyczyły Corporate Social Responsibility.
Hipoteza 3: Świadome realizowanie społecznie odpowiedzialnych celów pozytywnie wpływa na rentowność przedsiębiorstwa.
Wielu teoretyków i praktyków biznesu podziela opinię, iż społeczne zaangażowanie przedsiębiorstwa jest uzasadnione tylko wtedy, gdy służy długoterminowym celom organizacji. Zatem taka działalność nie powinna mieć charakteru wyłącznie bezinteresownego. Już badania przeprowadzone przez Sturdivant i Ginter w 1977r. wykazywały związek pomiędzy społeczną odpowiedzialnością przedsiębiorstwa a długoterminowym wzrostem jego cen akcji. Przeprowadzone prawie 10 lat później przez Kahneman, Knetsch i Thaler badania potwierdzają te wyniki, opierając ich wyjaśnienie przede wszystkim na założeniu, iż klienci, dostawcy i pracownicy cenią sobie sprawiedliwe traktowanie i są gotowi przeciwstawiać się nieodpowiedzialnym firmom, nawet za cenę dodatkowych kosztów.
Hipoteza 4: Jedynie firmy osiągające ponadprzeciętne wyniki finansowe, mogą pozwolić sobie na zaangażowanie w realizację społecznie odpowiedzialnych zadań.
Według tej teorii, to nie społeczne zaangażowanie wpływa na rentowność przedsiębiorstw, ale to dobre wyniki mogą pozwolić na przeznaczenie pewnych środków na cele społeczne. Wyniki ekonomiczne są niezależne od działalności społecznej i to rezultaty finansowe wyjaśniają stopień społecznego zaangażowania a nie odwrotnie. Firmy mało zyskowne lub zadłużone nie będą z pewnością zainteresowane spełnianiem przede wszystkim społecznych oczekiwań. Jedynie firmy osiągające dochody na określonym wysokim poziomie będą również skłonne do większego zaangażowania się w ochronę środowiska.
Hipoteza 5: Społeczna odpowiedzialność firmy może, ale nie musi przyczynić się do osiągnięcia przez nią lepszej sytuacji finansowej.
Jest to teza mniej skrajna w porównaniu z założeniem 3 o gwarantowanym pozytywnym wpływie społecznego zaangażowania na wynik finansowy. Zgodnie z ta teorią wśród społecznych inicjatyw przedsiębiorstwa znajdują się takie, które nie pociągają za sobą dodatkowych kosztów a korzystnie wpływają na organizację i takie, które mogą się okazać kosztowne dla firmy, mimo iż jednocześnie powodują pewne korzyści.
Niektóre z przedstawionych wyżej hipotez zakładają rozbieżność pomiędzy celami społecznymi a ekonomicznymi. Jednak cele te nie muszą się wcale wykluczać. Mogą one być maksymalizowane w tym samym czasie i tworzyć efekt synergii. Mimo iż wydaje się niemożliwością znalezienie pomiędzy nimi bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego to społeczne zaangażowanie przedsiębiorstwa staje się przecież wyraźnym sygnałem wysyłanym przez przedsiębiorstwo na temat jego szerokiego podejścia do funkcji zarządzania we wszystkich obszarach przedsiębiorstwa.
Pytanie o zależność pomiędzy społeczną odpowiedzialnością a rentownością przedsiębiorstwa wydaje się zatem wciąż otwarte. Niewątpliwie odpowiedź na nie zależy od charakteru podejmowanych przez organizację działań. P. Drucker ostrzega przedsiębiorców, iż dobre intencje nie zawsze muszą być społecznie odpowiedzialne. Nieodpowiedzialnymi nazywa te działania, które utrudniałyby realizację misji i podstawowych celów organizacji lub zmuszały ją do funkcjonowania w otoczeniu i warunkach, w których organizacja nie ma szans konkurować. P. Drucker podkreśla zatem potrzebę dostosowania społecznych inicjatyw do charakteru przedsiębiorstwa oraz jego sytemu wartości. Społeczne zaangażowanie powinno być raczej przedłużeniem kierunku działalności przedsiębiorstwa, a nie jego odwróceniem. W ten sposób nie będzie ono jedynie dodatkowym kosztem dla firmy, ale inwestycją, która przełoży się na lepsze wyniki finansowe w przyszłości.
Artykuł na podstawie: M.L. Pava, J. Krausz, Corporate Responsibility and Financial Performance. The Paradox of Social Cost, Westport, Conn. : Quorum Books, 1995
Joanna Bartosik
| Dodaj komentarz: |
||||||
|
